🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:07:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पुष्पजा (स्त्रीलिङ्ग)

पुष्प (विस्तार होना, खिलना) + जा (से या में उत्पन्न, पैदा हुआ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापुष्पजापुष्पजेपुष्पजाः
द्वितीयापुष्पजाम्पुष्पजेपुष्पजाः
तृतीयापुष्पजयापुष्पजाभ्याम्पुष्पजाभिः
चतुर्थीपुष्पजायैपुष्पजाभ्याम्पुष्पजाभ्यः
पञ्चमीपुष्पजायाःपुष्पजाभ्याम्पुष्पजाभ्यः
षष्ठीपुष्पजायाःपुष्पजयोःपुष्पजानाम्
सप्तमीपुष्पजायाम्पुष्पजयोःपुष्पजासु
सम्बोधनहे पुष्पजेहे पुष्पजेहे पुष्पजाः

अर्थ: पुष्प (विस्तार होना, खिलना) + जा (से या में उत्पन्न, पैदा हुआ)
English: ‘f°-born’, derived or coming from flowers (-जं रजः, pollen, Sāh.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬