🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:32:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पूज्यमान (पुंलिङ्ग)

पूज्य (आदर का अधिकारी, सम्मान के योग्य) + मान (आदर, सम्मान)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापूज्यमानःपूज्यमानौपूज्यमानाः
द्वितीयापूज्यमानम्पूज्यमानौपूज्यमानान्
तृतीयापूज्यमानेनपूज्यमानाभ्याम्पूज्यमानैः
चतुर्थीपूज्यमानायपूज्यमानाभ्याम्पूज्यमानेभ्यः
पञ्चमीपूज्यमानात् / पूज्यमानाद्पूज्यमानाभ्याम्पूज्यमानेभ्यः
षष्ठीपूज्यमानस्यपूज्यमानयोःपूज्यमानानाम्
सप्तमीपूज्यमानेपूज्यमानयोःपूज्यमानेषु
सम्बोधनहे पूज्यमानहे पूज्यमानौहे पूज्यमानाः

अर्थ: पूज्य (आदर का अधिकारी, सम्मान के योग्य) + मान (आदर, सम्मान)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पूज्यमान (नपुंसकलिङ्ग)

पूज्य (आदर का अधिकारी, सम्मान के योग्य) + मान (मापना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापूज्यमानम्पूज्यमानेपूज्यमानानि
द्वितीयापूज्यमानम्पूज्यमानेपूज्यमानानि
तृतीयापूज्यमानेनपूज्यमानाभ्याम्पूज्यमानैः
चतुर्थीपूज्यमानायपूज्यमानाभ्याम्पूज्यमानेभ्यः
पञ्चमीपूज्यमानात् / पूज्यमानाद्पूज्यमानाभ्याम्पूज्यमानेभ्यः
षष्ठीपूज्यमानस्यपूज्यमानयोःपूज्यमानानाम्
सप्तमीपूज्यमानेपूज्यमानयोःपूज्यमानेषु
सम्बोधनहे पूज्यमानहे पूज्यमानेहे पूज्यमानानि

अर्थ: पूज्य (आदर का अधिकारी, सम्मान के योग्य) + मान (मापना)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬