🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:31:28 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पूतदक्ष (पुंलिङ्ग)

पूत (सड़ने वाला, गला-सड़ा) + दक्ष (मुर्गा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापूतदक्षःपूतदक्षौपूतदक्षाः
द्वितीयापूतदक्षम्पूतदक्षौपूतदक्षान्
तृतीयापूतदक्षेणपूतदक्षाभ्याम्पूतदक्षैः
चतुर्थीपूतदक्षायपूतदक्षाभ्याम्पूतदक्षेभ्यः
पञ्चमीपूतदक्षात् / पूतदक्षाद्पूतदक्षाभ्याम्पूतदक्षेभ्यः
षष्ठीपूतदक्षस्यपूतदक्षयोःपूतदक्षाणाम्
सप्तमीपूतदक्षेपूतदक्षयोःपूतदक्षेषु
सम्बोधनहे पूतदक्षहे पूतदक्षौहे पूतदक्षाः

अर्थ: पूत (सड़ने वाला, गला-सड़ा) + दक्ष (मुर्गा)
English: (पूत॑-) pure-minded (also °क्षस्), RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पूतदक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

पूत (सड़ने वाला, गला-सड़ा) + दक्ष (योग्य, सक्षम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापूतदक्षम्पूतदक्षेपूतदक्षाणि
द्वितीयापूतदक्षम्पूतदक्षेपूतदक्षाणि
तृतीयापूतदक्षेणपूतदक्षाभ्याम्पूतदक्षैः
चतुर्थीपूतदक्षायपूतदक्षाभ्याम्पूतदक्षेभ्यः
पञ्चमीपूतदक्षात् / पूतदक्षाद्पूतदक्षाभ्याम्पूतदक्षेभ्यः
षष्ठीपूतदक्षस्यपूतदक्षयोःपूतदक्षाणाम्
सप्तमीपूतदक्षेपूतदक्षयोःपूतदक्षेषु
सम्बोधनहे पूतदक्षहे पूतदक्षेहे पूतदक्षाणि

अर्थ: पूत (सड़ने वाला, गला-सड़ा) + दक्ष (योग्य, सक्षम)
English: (पूत॑-) pure-minded (also °क्षस्), RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬