🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:21:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पूतना (स्त्रीलिङ्ग)

एक राक्षसी जो कृष्ण को जव वह अबोध बालक था, मारने का प्रयत्न करती हुई, स्वयं उनके द्वारा मृत्यु को प्राप्त हुई

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापूतनापूतनेपूतनाः
द्वितीयापूतनाम्पूतनेपूतनाः
तृतीयापूतनयापूतनाभ्याम्पूतनाभिः
चतुर्थीपूतनायैपूतनाभ्याम्पूतनाभ्यः
पञ्चमीपूतनायाःपूतनाभ्याम्पूतनाभ्यः
षष्ठीपूतनायाःपूतनयोःपूतनानाम्
सप्तमीपूतनायाम्पूतनयोःपूतनासु
सम्बोधनहे पूतनेहे पूतनेहे पूतनाः

अर्थ: एक राक्षसी जो कृष्ण को जव वह अबोध बालक था, मारने का प्रयत्न करती हुई, स्वयं उनके द्वारा मृत्यु को प्राप्त हुई
संस्कृत: पर्याय: अभया, अव्यथा, पथ्या, कायस्था, अमृता

📚 अमरकोश में:
• हरड़ के नाम (२.४.५९) — पर्याय: अभया, अव्यथा, पथ्या, कायस्था, अमृता, हरीतकी, हैमवती, चेतकी, श्रेयसी, शिवा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें