🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:29:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पूर्वतर (पुंलिङ्ग)

पूर्व (पूर्वोक्त, विगत) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापूर्वतरःपूर्वतरौपूर्वतराः
द्वितीयापूर्वतरम्पूर्वतरौपूर्वतरान्
तृतीयापूर्वतरेणपूर्वतराभ्याम्पूर्वतरैः
चतुर्थीपूर्वतरायपूर्वतराभ्याम्पूर्वतरेभ्यः
पञ्चमीपूर्वतरात् / पूर्वतराद्पूर्वतराभ्याम्पूर्वतरेभ्यः
षष्ठीपूर्वतरस्यपूर्वतरयोःपूर्वतराणाम्
सप्तमीपूर्वतरेपूर्वतरयोःपूर्वतरेषु
सम्बोधनहे पूर्वतरहे पूर्वतरौहे पूर्वतराः

अर्थ: पूर्व (पूर्वोक्त, विगत) + तर (पार जाना, पार करना)
English: (पू॑र्व-) earlier, previous, prior, anterior, RV. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पूर्वतर (नपुंसकलिङ्ग)

पूर्व (पूर्वोक्त, विगत) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापूर्वतरम्पूर्वतरेपूर्वतराणि
द्वितीयापूर्वतरम्पूर्वतरेपूर्वतराणि
तृतीयापूर्वतरेणपूर्वतराभ्याम्पूर्वतरैः
चतुर्थीपूर्वतरायपूर्वतराभ्याम्पूर्वतरेभ्यः
पञ्चमीपूर्वतरात् / पूर्वतराद्पूर्वतराभ्याम्पूर्वतरेभ्यः
षष्ठीपूर्वतरस्यपूर्वतरयोःपूर्वतराणाम्
सप्तमीपूर्वतरेपूर्वतरयोःपूर्वतरेषु
सम्बोधनहे पूर्वतरहे पूर्वतरेहे पूर्वतराणि

अर्थ: पूर्व (पूर्वोक्त, विगत) + तर (पार जाना, पार करना)
English: (पू॑र्व-) earlier, previous, prior, anterior, RV. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬