🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:41:43 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पृथक्पद (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापृथक्पदःपृथक्पदौपृथक्पदाः
द्वितीयापृथक्पदम्पृथक्पदौपृथक्पदान्
तृतीयापृथक्पदेनपृथक्पदाभ्याम्पृथक्पदैः
चतुर्थीपृथक्पदायपृथक्पदाभ्याम्पृथक्पदेभ्यः
पञ्चमीपृथक्पदात् / पृथक्पदाद्पृथक्पदाभ्याम्पृथक्पदेभ्यः
षष्ठीपृथक्पदस्यपृथक्पदयोःपृथक्पदानाम्
सप्तमीपृथक्पदेपृथक्पदयोःपृथक्पदेषु
सम्बोधनहे पृथक्पदहे पृथक्पदौहे पृथक्पदाः

अर्थ: —
English: consisting of single i.e. uncompounded words (-त्व n.), Vām.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पृथक्पद (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापृथक्पदम्पृथक्पदेपृथक्पदानि
द्वितीयापृथक्पदम्पृथक्पदेपृथक्पदानि
तृतीयापृथक्पदेनपृथक्पदाभ्याम्पृथक्पदैः
चतुर्थीपृथक्पदायपृथक्पदाभ्याम्पृथक्पदेभ्यः
पञ्चमीपृथक्पदात् / पृथक्पदाद्पृथक्पदाभ्याम्पृथक्पदेभ्यः
षष्ठीपृथक्पदस्यपृथक्पदयोःपृथक्पदानाम्
सप्तमीपृथक्पदेपृथक्पदयोःपृथक्पदेषु
सम्बोधनहे पृथक्पदहे पृथक्पदेहे पृथक्पदानि

अर्थ: —
English: consisting of single i.e. uncompounded words (-त्व n.), Vām.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬