🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:24:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पृथग्जन (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापृथग्जनःपृथग्जनौपृथग्जनाः
द्वितीयापृथग्जनम्पृथग्जनौपृथग्जनान्
तृतीयापृथग्जनेनपृथग्जनाभ्याम्पृथग्जनैः
चतुर्थीपृथग्जनायपृथग्जनाभ्याम्पृथग्जनेभ्यः
पञ्चमीपृथग्जनात् / पृथग्जनाद्पृथग्जनाभ्याम्पृथग्जनेभ्यः
षष्ठीपृथग्जनस्यपृथग्जनयोःपृथग्जनानाम्
सप्तमीपृथग्जनेपृथग्जनयोःपृथग्जनेषु
सम्बोधनहे पृथग्जनहे पृथग्जनौहे पृथग्जनाः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: विवर्ण, पामर, नीच, प्राकृत, निहीन
English: a man of lower caste or character or profession, Mn.; MBh. &c. (-वत् ind., Ragh. viii, 89)

📚 अमरकोश में:
• नीच/साधारण व्यक्ति (२.१०.१६) — पर्याय: विवर्ण, पामर, नीच, प्राकृत, निहीन, अपसद, जाल्म, क्षुल्लक, इतर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬