🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:49:02 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पृथुक (पुंलिङ्ग)

चौले, चिवड़े, बच्चा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापृथुकःपृथुकौपृथुकाः
द्वितीयापृथुकम्पृथुकौपृथुकान्
तृतीयापृथुकेनपृथुकाभ्याम्पृथुकैः
चतुर्थीपृथुकायपृथुकाभ्याम्पृथुकेभ्यः
पञ्चमीपृथुकात् / पृथुकाद्पृथुकाभ्याम्पृथुकेभ्यः
षष्ठीपृथुकस्यपृथुकयोःपृथुकानाम्
सप्तमीपृथुकेपृथुकयोःपृथुकेषु
सम्बोधनहे पृथुकहे पृथुकौहे पृथुकाः

अर्थ: चौले, चिवड़े, बच्चा
संस्कृत: पर्याय: पोत, पाक, अर्भक, डिम्भ, शावक

📚 अमरकोश में:
• चिउड़ा (२.९.४८) — पर्याय: चिपिटक
• बच्चा (२.५.४०) — पर्याय: पोत, पाक, अर्भक, डिम्भ, शावक, शिशु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पृथुक (नपुंसकलिङ्ग)

चौले, चिवड़े

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापृथुकम्पृथुकेपृथुकानि
द्वितीयापृथुकम्पृथुकेपृथुकानि
तृतीयापृथुकेनपृथुकाभ्याम्पृथुकैः
चतुर्थीपृथुकायपृथुकाभ्याम्पृथुकेभ्यः
पञ्चमीपृथुकात् / पृथुकाद्पृथुकाभ्याम्पृथुकेभ्यः
षष्ठीपृथुकस्यपृथुकयोःपृथुकानाम्
सप्तमीपृथुकेपृथुकयोःपृथुकेषु
सम्बोधनहे पृथुकहे पृथुकेहे पृथुकानि

अर्थ: चौले, चिवड़े
संस्कृत: पर्याय: पोत, पाक, अर्भक, डिम्भ, शावक

📚 अमरकोश में:
• चिउड़ा (२.९.४८) — पर्याय: चिपिटक
• बच्चा (२.५.४०) — पर्याय: पोत, पाक, अर्भक, डिम्भ, शावक, शिशु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें