🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:39:51 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पेषणवत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापेषणवान्पेषणवन्तौपेषणवन्तः
द्वितीयापेषणवन्तम्पेषणवन्तौपेषणवतः
तृतीयापेषणवतापेषणवद्भ्याम्पेषणवद्भिः
चतुर्थीपेषणवतेपेषणवद्भ्याम्पेषणवद्भ्यः
पञ्चमीपेषणवतःपेषणवद्भ्याम्पेषणवद्भ्यः
षष्ठीपेषणवतःपेषणवतोःपेषणवताम्
सप्तमीपेषणवतिपेषणवतोःपेषणवत्सु
सम्बोधनहे पेषणवन्हे पेषणवन्तौहे पेषणवन्तः

अर्थ: —
English: a word formed for the explanation of पिपिष्वत्, Sāy.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पेषणवत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापेषणवत् / पेषणवद्पेषणवतीपेषणवन्ति
द्वितीयापेषणवत् / पेषणवद्पेषणवतीपेषणवन्ति
तृतीयापेषणवतापेषणवद्भ्याम्पेषणवद्भिः
चतुर्थीपेषणवतेपेषणवद्भ्याम्पेषणवद्भ्यः
पञ्चमीपेषणवतःपेषणवद्भ्याम्पेषणवद्भ्यः
षष्ठीपेषणवतःपेषणवतोःपेषणवताम्
सप्तमीपेषणवतिपेषणवतोःपेषणवत्सु
सम्बोधनहे पेषणवत् / हे पेषणवद्हे पेषणवतीहे पेषणवन्ति

अर्थ: —
English: a word formed for the explanation of पिपिष्वत्, Sāy.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬