🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:09:52 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पैत्तल (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापैत्तलःपैत्तलौपैत्तलाः
द्वितीयापैत्तलम्पैत्तलौपैत्तलान्
तृतीयापैत्तलेनपैत्तलाभ्याम्पैत्तलैः
चतुर्थीपैत्तलायपैत्तलाभ्याम्पैत्तलेभ्यः
पञ्चमीपैत्तलात् / पैत्तलाद्पैत्तलाभ्याम्पैत्तलेभ्यः
षष्ठीपैत्तलस्यपैत्तलयोःपैत्तलानाम्
सप्तमीपैत्तलेपैत्तलयोःपैत्तलेषु
सम्बोधनहे पैत्तलहे पैत्तलौहे पैत्तलाः

अर्थ: —
English: (fr. पित्तल) made of brass, brazen, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पैत्तल (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापैत्तलम्पैत्तलेपैत्तलानि
द्वितीयापैत्तलम्पैत्तलेपैत्तलानि
तृतीयापैत्तलेनपैत्तलाभ्याम्पैत्तलैः
चतुर्थीपैत्तलायपैत्तलाभ्याम्पैत्तलेभ्यः
पञ्चमीपैत्तलात् / पैत्तलाद्पैत्तलाभ्याम्पैत्तलेभ्यः
षष्ठीपैत्तलस्यपैत्तलयोःपैत्तलानाम्
सप्तमीपैत्तलेपैत्तलयोःपैत्तलेषु
सम्बोधनहे पैत्तलहे पैत्तलेहे पैत्तलानि

अर्थ: —
English: (fr. पित्तल) made of brass, brazen, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें