🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:29:41 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पैष्टिक (पुंलिङ्ग)

आटे का पीठी का बना हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापैष्टिकःपैष्टिकौपैष्टिकाः
द्वितीयापैष्टिकम्पैष्टिकौपैष्टिकान्
तृतीयापैष्टिकेनपैष्टिकाभ्याम्पैष्टिकैः
चतुर्थीपैष्टिकायपैष्टिकाभ्याम्पैष्टिकेभ्यः
पञ्चमीपैष्टिकात् / पैष्टिकाद्पैष्टिकाभ्याम्पैष्टिकेभ्यः
षष्ठीपैष्टिकस्यपैष्टिकयोःपैष्टिकानाम्
सप्तमीपैष्टिकेपैष्टिकयोःपैष्टिकेषु
सम्बोधनहे पैष्टिकहे पैष्टिकौहे पैष्टिकाः

अर्थ: आटे का पीठी का बना हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पैष्टिक (नपुंसकलिङ्ग)

आटे का पीठी का बना हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापैष्टिकम्पैष्टिकेपैष्टिकानि
द्वितीयापैष्टिकम्पैष्टिकेपैष्टिकानि
तृतीयापैष्टिकेनपैष्टिकाभ्याम्पैष्टिकैः
चतुर्थीपैष्टिकायपैष्टिकाभ्याम्पैष्टिकेभ्यः
पञ्चमीपैष्टिकात् / पैष्टिकाद्पैष्टिकाभ्याम्पैष्टिकेभ्यः
षष्ठीपैष्टिकस्यपैष्टिकयोःपैष्टिकानाम्
सप्तमीपैष्टिकेपैष्टिकयोःपैष्टिकेषु
सम्बोधनहे पैष्टिकहे पैष्टिकेहे पैष्टिकानि

अर्थ: आटे का पीठी का बना हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬