🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:23:31 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पोषितृ (पुंलिङ्ग)

दूध पिला कर पालने वाला, पालन-पोषण करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापोषितापोषितारौपोषितारः
द्वितीयापोषितारम्पोषितारौपोषितॄन्
तृतीयापोषित्रापोषितृभ्याम्पोषितृभिः
चतुर्थीपोषित्रेपोषितृभ्याम्पोषितृभ्यः
पञ्चमीपोषितुःपोषितृभ्याम्पोषितृभ्यः
षष्ठीपोषितुःपोषित्रोःपोषितॄणाम्
सप्तमीपोषितरिपोषित्रोःपोषितृषु
सम्बोधनहे पोषितःहे पोषितारौहे पोषितारः

अर्थ: दूध पिला कर पालने वाला, पालन-पोषण करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पोषितृ (स्त्रीलिङ्ग)

दूध पिला कर पालने वाला, पालन-पोषण करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापोषितापोषितरौपोषितरः
द्वितीयापोषितरम्पोषितरौपोषितॄः
तृतीयापोषित्रापोषितृभ्याम्पोषितृभिः
चतुर्थीपोषित्रेपोषितृभ्याम्पोषितृभ्यः
पञ्चमीपोषितुःपोषितृभ्याम्पोषितृभ्यः
षष्ठीपोषितुःपोषित्रोःपोषितॄणाम्
सप्तमीपोषितरिपोषित्रोःपोषितृषु
सम्बोधनहे पोषितःहे पोषितरौहे पोषितरः

अर्थ: दूध पिला कर पालने वाला, पालन-पोषण करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पोषितृ (नपुंसकलिङ्ग)

दूध पिला कर पालने वाला, पालन-पोषण करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापोषितृपोषितृणीपोषितॄणि
द्वितीयापोषितृपोषितृणीपोषितॄणि
तृतीयापोषितृणा / पोषित्रापोषितृभ्याम्पोषितृभिः
चतुर्थीपोषितृणे / पोषित्रेपोषितृभ्याम्पोषितृभ्यः
पञ्चमीपोषितृणः / पोषितुःपोषितृभ्याम्पोषितृभ्यः
षष्ठीपोषितृणः / पोषितुःपोषितृणोः / पोषित्रोःपोषितॄणाम्
सप्तमीपोषितृणि / पोषितरिपोषितृणोः / पोषित्रोःपोषितृषु
सम्बोधनहे पोषितृ / हे पोषितःहे पोषितृणीहे पोषितॄणि

अर्थ: दूध पिला कर पालने वाला, पालन-पोषण करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें