🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:07:56 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पौर्तिक (पुंलिङ्ग)

पुण्यप्रद धर्मार्थ कार्यों से संबंध रखने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापौर्तिकःपौर्तिकौपौर्तिकाः
द्वितीयापौर्तिकम्पौर्तिकौपौर्तिकान्
तृतीयापौर्तिकेनपौर्तिकाभ्याम्पौर्तिकैः
चतुर्थीपौर्तिकायपौर्तिकाभ्याम्पौर्तिकेभ्यः
पञ्चमीपौर्तिकात् / पौर्तिकाद्पौर्तिकाभ्याम्पौर्तिकेभ्यः
षष्ठीपौर्तिकस्यपौर्तिकयोःपौर्तिकानाम्
सप्तमीपौर्तिकेपौर्तिकयोःपौर्तिकेषु
सम्बोधनहे पौर्तिकहे पौर्तिकौहे पौर्तिकाः

अर्थ: पुण्यप्रद धर्मार्थ कार्यों से संबंध रखने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पौर्तिक (नपुंसकलिङ्ग)

पुण्यप्रद धर्मार्थ कार्यों से संबंध रखने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापौर्तिकम्पौर्तिकेपौर्तिकानि
द्वितीयापौर्तिकम्पौर्तिकेपौर्तिकानि
तृतीयापौर्तिकेनपौर्तिकाभ्याम्पौर्तिकैः
चतुर्थीपौर्तिकायपौर्तिकाभ्याम्पौर्तिकेभ्यः
पञ्चमीपौर्तिकात् / पौर्तिकाद्पौर्तिकाभ्याम्पौर्तिकेभ्यः
षष्ठीपौर्तिकस्यपौर्तिकयोःपौर्तिकानाम्
सप्तमीपौर्तिकेपौर्तिकयोःपौर्तिकेषु
सम्बोधनहे पौर्तिकहे पौर्तिकेहे पौर्तिकानि

अर्थ: पुण्यप्रद धर्मार्थ कार्यों से संबंध रखने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬