🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:09:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रकर (पुंलिङ्ग)

ढेर, समुच्चय, मात्रा, संग्रह

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रकरःप्रकरौप्रकराः
द्वितीयाप्रकरम्प्रकरौप्रकरान्
तृतीयाप्रकरेणप्रकराभ्याम्प्रकरैः
चतुर्थीप्रकरायप्रकराभ्याम्प्रकरेभ्यः
पञ्चमीप्रकरात् / प्रकराद्प्रकराभ्याम्प्रकरेभ्यः
षष्ठीप्रकरस्यप्रकरयोःप्रकराणाम्
सप्तमीप्रकरेप्रकरयोःप्रकरेषु
सम्बोधनहे प्रकरहे प्रकरौहे प्रकराः

अर्थ: ढेर, समुच्चय, मात्रा, संग्रह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रकर (नपुंसकलिङ्ग)

अगर की लकड़ी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रकरम्प्रकरेप्रकराणि
द्वितीयाप्रकरम्प्रकरेप्रकराणि
तृतीयाप्रकरेणप्रकराभ्याम्प्रकरैः
चतुर्थीप्रकरायप्रकराभ्याम्प्रकरेभ्यः
पञ्चमीप्रकरात् / प्रकराद्प्रकराभ्याम्प्रकरेभ्यः
षष्ठीप्रकरस्यप्रकरयोःप्रकराणाम्
सप्तमीप्रकरेप्रकरयोःप्रकरेषु
सम्बोधनहे प्रकरहे प्रकरेहे प्रकराणि

अर्थ: अगर की लकड़ी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें