🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:48:18 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रकरी (स्त्रीलिङ्ग)

एक प्रकार का विष्कंभ या उपकथा जो नाटक में आगे वाली घटना को बतलाने के लिए सम्मिलित कर दी जाय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रकरीप्रकर्यौप्रकर्यः
द्वितीयाप्रकरीम्प्रकर्यौप्रकरीः
तृतीयाप्रकर्याप्रकरीभ्याम्प्रकरीभिः
चतुर्थीप्रकर्यैप्रकरीभ्याम्प्रकरीभ्यः
पञ्चमीप्रकर्याःप्रकरीभ्याम्प्रकरीभ्यः
षष्ठीप्रकर्याःप्रकर्योःप्रकरीणाम्
सप्तमीप्रकर्याम्प्रकर्योःप्रकरीषु
सम्बोधनहे प्रकरिहे प्रकर्यौहे प्रकर्यः

अर्थ: एक प्रकार का विष्कंभ या उपकथा जो नाटक में आगे वाली घटना को बतलाने के लिए सम्मिलित कर दी जाय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें