🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:01:17 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रकार (पुंलिङ्ग)

ढंग, रीति, तरीका, शैली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रकारःप्रकारौप्रकाराः
द्वितीयाप्रकारम्प्रकारौप्रकारान्
तृतीयाप्रकारेणप्रकाराभ्याम्प्रकारैः
चतुर्थीप्रकारायप्रकाराभ्याम्प्रकारेभ्यः
पञ्चमीप्रकारात् / प्रकाराद्प्रकाराभ्याम्प्रकारेभ्यः
षष्ठीप्रकारस्यप्रकारयोःप्रकाराणाम्
सप्तमीप्रकारेप्रकारयोःप्रकारेषु
सम्बोधनहे प्रकारहे प्रकारौहे प्रकाराः

अर्थ: ढंग, रीति, तरीका, शैली
संस्कृत: पर्याय: भेद, उपजाप, वृत्तान्त, विधा, अन्तर

📚 अमरकोश में:
• वृत्तान्त (३.३.७०) — पर्याय: प्रसंग, सम्पूर्णता, समाचार
• विधा (३.३.१०९) — पर्याय: विधि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें