🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:37:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रकार्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रकार्यःप्रकार्यौप्रकार्याः
द्वितीयाप्रकार्यम्प्रकार्यौप्रकार्यान्
तृतीयाप्रकार्येणप्रकार्याभ्याम्प्रकार्यैः
चतुर्थीप्रकार्यायप्रकार्याभ्याम्प्रकार्येभ्यः
पञ्चमीप्रकार्यात् / प्रकार्याद्प्रकार्याभ्याम्प्रकार्येभ्यः
षष्ठीप्रकार्यस्यप्रकार्ययोःप्रकार्याणाम्
सप्तमीप्रकार्येप्रकार्ययोःप्रकार्येषु
सम्बोधनहे प्रकार्यहे प्रकार्यौहे प्रकार्याः

अर्थ: —
English: to be evinced or manifested, Pañc.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रकार्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रकार्यम्प्रकार्येप्रकार्याणि
द्वितीयाप्रकार्यम्प्रकार्येप्रकार्याणि
तृतीयाप्रकार्येणप्रकार्याभ्याम्प्रकार्यैः
चतुर्थीप्रकार्यायप्रकार्याभ्याम्प्रकार्येभ्यः
पञ्चमीप्रकार्यात् / प्रकार्याद्प्रकार्याभ्याम्प्रकार्येभ्यः
षष्ठीप्रकार्यस्यप्रकार्ययोःप्रकार्याणाम्
सप्तमीप्रकार्येप्रकार्ययोःप्रकार्येषु
सम्बोधनहे प्रकार्यहे प्रकार्येहे प्रकार्याणि

अर्थ: —
English: to be evinced or manifested, Pañc.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬