🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:13:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रकाशक (पुंलिङ्ग)

प्रकट करने वाला, खोजने वाला, उघाड़्ने वाला, सूचित करने वाला, बतलाने वाला, प्रदर्शित करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रकाशकःप्रकाशकौप्रकाशकाः
द्वितीयाप्रकाशकम्प्रकाशकौप्रकाशकान्
तृतीयाप्रकाशकेनप्रकाशकाभ्याम्प्रकाशकैः
चतुर्थीप्रकाशकायप्रकाशकाभ्याम्प्रकाशकेभ्यः
पञ्चमीप्रकाशकात् / प्रकाशकाद्प्रकाशकाभ्याम्प्रकाशकेभ्यः
षष्ठीप्रकाशकस्यप्रकाशकयोःप्रकाशकानाम्
सप्तमीप्रकाशकेप्रकाशकयोःप्रकाशकेषु
सम्बोधनहे प्रकाशकहे प्रकाशकौहे प्रकाशकाः

अर्थ: प्रकट करने वाला, खोजने वाला, उघाड़्ने वाला, सूचित करने वाला, बतलाने वाला, प्रदर्शित करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रकाशक (नपुंसकलिङ्ग)

प्रकट करने वाला, खोजने वाला, उघाड़्ने वाला, सूचित करने वाला, बतलाने वाला, प्रदर्शित करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रकाशकम्प्रकाशकेप्रकाशकानि
द्वितीयाप्रकाशकम्प्रकाशकेप्रकाशकानि
तृतीयाप्रकाशकेनप्रकाशकाभ्याम्प्रकाशकैः
चतुर्थीप्रकाशकायप्रकाशकाभ्याम्प्रकाशकेभ्यः
पञ्चमीप्रकाशकात् / प्रकाशकाद्प्रकाशकाभ्याम्प्रकाशकेभ्यः
षष्ठीप्रकाशकस्यप्रकाशकयोःप्रकाशकानाम्
सप्तमीप्रकाशकेप्रकाशकयोःप्रकाशकेषु
सम्बोधनहे प्रकाशकहे प्रकाशकेहे प्रकाशकानि

अर्थ: प्रकट करने वाला, खोजने वाला, उघाड़्ने वाला, सूचित करने वाला, बतलाने वाला, प्रदर्शित करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें