🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:40:52 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रख्य (पुंलिङ्ग)

साफ, प्रत्यक्ष, स्पष्ट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रख्यःप्रख्यौप्रख्याः
द्वितीयाप्रख्यम्प्रख्यौप्रख्यान्
तृतीयाप्रख्येणप्रख्याभ्याम्प्रख्यैः
चतुर्थीप्रख्यायप्रख्याभ्याम्प्रख्येभ्यः
पञ्चमीप्रख्यात् / प्रख्याद्प्रख्याभ्याम्प्रख्येभ्यः
षष्ठीप्रख्यस्यप्रख्ययोःप्रख्याणाम्
सप्तमीप्रख्येप्रख्ययोःप्रख्येषु
सम्बोधनहे प्रख्यहे प्रख्यौहे प्रख्याः

अर्थ: साफ, प्रत्यक्ष, स्पष्ट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रख्य (नपुंसकलिङ्ग)

साफ, प्रत्यक्ष, स्पष्ट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रख्यम्प्रख्येप्रख्याणि
द्वितीयाप्रख्यम्प्रख्येप्रख्याणि
तृतीयाप्रख्येणप्रख्याभ्याम्प्रख्यैः
चतुर्थीप्रख्यायप्रख्याभ्याम्प्रख्येभ्यः
पञ्चमीप्रख्यात् / प्रख्याद्प्रख्याभ्याम्प्रख्येभ्यः
षष्ठीप्रख्यस्यप्रख्ययोःप्रख्याणाम्
सप्तमीप्रख्येप्रख्ययोःप्रख्येषु
सम्बोधनहे प्रख्यहे प्रख्येहे प्रख्याणि

अर्थ: साफ, प्रत्यक्ष, स्पष्ट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें