🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:58:35 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रख्यात (पुंलिङ्ग)

मशहूर, प्रसिद्ध, विश्रुत माना हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रख्यातःप्रख्यातौप्रख्याताः
द्वितीयाप्रख्यातम्प्रख्यातौप्रख्यातान्
तृतीयाप्रख्यातेनप्रख्याताभ्याम्प्रख्यातैः
चतुर्थीप्रख्यातायप्रख्याताभ्याम्प्रख्यातेभ्यः
पञ्चमीप्रख्यातात् / प्रख्याताद्प्रख्याताभ्याम्प्रख्यातेभ्यः
षष्ठीप्रख्यातस्यप्रख्यातयोःप्रख्यातानाम्
सप्तमीप्रख्यातेप्रख्यातयोःप्रख्यातेषु
सम्बोधनहे प्रख्यातहे प्रख्यातौहे प्रख्याताः

अर्थ: मशहूर, प्रसिद्ध, विश्रुत माना हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रख्यात (नपुंसकलिङ्ग)

मशहूर, प्रसिद्ध, विश्रुत माना हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रख्यातम्प्रख्यातेप्रख्यातानि
द्वितीयाप्रख्यातम्प्रख्यातेप्रख्यातानि
तृतीयाप्रख्यातेनप्रख्याताभ्याम्प्रख्यातैः
चतुर्थीप्रख्यातायप्रख्याताभ्याम्प्रख्यातेभ्यः
पञ्चमीप्रख्यातात् / प्रख्याताद्प्रख्याताभ्याम्प्रख्यातेभ्यः
षष्ठीप्रख्यातस्यप्रख्यातयोःप्रख्यातानाम्
सप्तमीप्रख्यातेप्रख्यातयोःप्रख्यातेषु
सम्बोधनहे प्रख्यातहे प्रख्यातेहे प्रख्यातानि

अर्थ: मशहूर, प्रसिद्ध, विश्रुत माना हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬