🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:57:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रख्यान (नपुंसकलिङ्ग)

प्रख्य (दिखाई देने वाला, मिलता-जुलता) + आन (श्वास लेना, फूंक मारना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रख्यानम्प्रख्यानेप्रख्यानानि
द्वितीयाप्रख्यानम्प्रख्यानेप्रख्यानानि
तृतीयाप्रख्यानेनप्रख्यानाभ्याम्प्रख्यानैः
चतुर्थीप्रख्यानायप्रख्यानाभ्याम्प्रख्यानेभ्यः
पञ्चमीप्रख्यानात् / प्रख्यानाद्प्रख्यानाभ्याम्प्रख्यानेभ्यः
षष्ठीप्रख्यानस्यप्रख्यानयोःप्रख्यानानाम्
सप्तमीप्रख्यानेप्रख्यानयोःप्रख्यानेषु
सम्बोधनहे प्रख्यानहे प्रख्यानेहे प्रख्यानानि

अर्थ: प्रख्य (दिखाई देने वाला, मिलता-जुलता) + आन (श्वास लेना, फूंक मारना)
English: the being perceived or known, Pāṇ. i, 2, 54

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬