🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:46:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रगुण (पुंलिङ्ग)

सीधा, ईमानदार, खरा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रगुणःप्रगुणौप्रगुणाः
द्वितीयाप्रगुणम्प्रगुणौप्रगुणान्
तृतीयाप्रगुणेनप्रगुणाभ्याम्प्रगुणैः
चतुर्थीप्रगुणायप्रगुणाभ्याम्प्रगुणेभ्यः
पञ्चमीप्रगुणात् / प्रगुणाद्प्रगुणाभ्याम्प्रगुणेभ्यः
षष्ठीप्रगुणस्यप्रगुणयोःप्रगुणानाम्
सप्तमीप्रगुणेप्रगुणयोःप्रगुणेषु
सम्बोधनहे प्रगुणहे प्रगुणौहे प्रगुणाः

अर्थ: सीधा, ईमानदार, खरा
संस्कृत: पर्याय: ऋजु, अजिह्म

📚 अमरकोश में:
• सीधा (३.१.७१) — पर्याय: ऋजु, अजिह्म

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रगुण (नपुंसकलिङ्ग)

सीधा, ईमानदार, खरा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रगुणम्प्रगुणेप्रगुणानि
द्वितीयाप्रगुणम्प्रगुणेप्रगुणानि
तृतीयाप्रगुणेनप्रगुणाभ्याम्प्रगुणैः
चतुर्थीप्रगुणायप्रगुणाभ्याम्प्रगुणेभ्यः
पञ्चमीप्रगुणात् / प्रगुणाद्प्रगुणाभ्याम्प्रगुणेभ्यः
षष्ठीप्रगुणस्यप्रगुणयोःप्रगुणानाम्
सप्तमीप्रगुणेप्रगुणयोःप्रगुणेषु
सम्बोधनहे प्रगुणहे प्रगुणेहे प्रगुणानि

अर्थ: सीधा, ईमानदार, खरा
संस्कृत: पर्याय: ऋजु, अजिह्म

📚 अमरकोश में:
• सीधा (३.१.७१) — पर्याय: ऋजु, अजिह्म

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें