🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:36:00 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रचोदन (नपुंसकलिङ्ग)

हाँक कर आगे बढ़ाना, बलपूर्वक चलाना, उकसानाभड़कान, जमा देना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रचोदनम्प्रचोदनेप्रचोदनानि
द्वितीयाप्रचोदनम्प्रचोदनेप्रचोदनानि
तृतीयाप्रचोदनेनप्रचोदनाभ्याम्प्रचोदनैः
चतुर्थीप्रचोदनायप्रचोदनाभ्याम्प्रचोदनेभ्यः
पञ्चमीप्रचोदनात् / प्रचोदनाद्प्रचोदनाभ्याम्प्रचोदनेभ्यः
षष्ठीप्रचोदनस्यप्रचोदनयोःप्रचोदनानाम्
सप्तमीप्रचोदनेप्रचोदनयोःप्रचोदनेषु
सम्बोधनहे प्रचोदनहे प्रचोदनेहे प्रचोदनानि

अर्थ: हाँक कर आगे बढ़ाना, बलपूर्वक चलाना, उकसानाभड़कान, जमा देना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬