🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:47:54 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रजविन् (पुंलिङ्ग)

आशु, द्रुतगामी, वेगयान्

🔎 आपका लिखा रूप प्रजवी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रजवीप्रजविनौप्रजविनः
द्वितीयाप्रजविनम्प्रजविनौप्रजविनः
तृतीयाप्रजविनाप्रजविभ्याम्प्रजविभिः
चतुर्थीप्रजविनेप्रजविभ्याम्प्रजविभ्यः
पञ्चमीप्रजविनःप्रजविभ्याम्प्रजविभ्यः
षष्ठीप्रजविनःप्रजविनोःप्रजविनाम्
सप्तमीप्रजविनिप्रजविनोःप्रजविषु
सम्बोधनहे प्रजविन्हे प्रजविनौहे प्रजविनः

अर्थ: आशु, द्रुतगामी, वेगयान्
संस्कृत: त्वरितवन्मात्रः · पर्याय: तरस्विन्, त्वरित, वेगिन्, जवन, जव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रजविन् (स्त्रीलिङ्ग)

आशु, द्रुतगामी, वेगयान्

🔎 आपका लिखा रूप प्रजवी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रजवीप्रजविनौप्रजविनः
द्वितीयाप्रजविनम्प्रजविनौप्रजविनः
तृतीयाप्रजविनाप्रजविभ्याम्प्रजविभिः
चतुर्थीप्रजविनेप्रजविभ्याम्प्रजविभ्यः
पञ्चमीप्रजविनःप्रजविभ्याम्प्रजविभ्यः
षष्ठीप्रजविनःप्रजविनोःप्रजविनाम्
सप्तमीप्रजविनिप्रजविनोःप्रजविषु
सम्बोधनहे प्रजविन्हे प्रजविनौहे प्रजविनः

अर्थ: आशु, द्रुतगामी, वेगयान्
संस्कृत: पर्याय: तरस्विन्, त्वरित, वेगिन्, जवन, जव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें