🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:18:35 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रज्ञा (स्त्रीलिङ्ग)

बुद्धिमान, मेधावी, विद्वान्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रज्ञाप्रज्ञेप्रज्ञाः
द्वितीयाप्रज्ञाम्प्रज्ञेप्रज्ञाः
तृतीयाप्रज्ञयाप्रज्ञाभ्याम्प्रज्ञाभिः
चतुर्थीप्रज्ञायैप्रज्ञाभ्याम्प्रज्ञाभ्यः
पञ्चमीप्रज्ञायाःप्रज्ञाभ्याम्प्रज्ञाभ्यः
षष्ठीप्रज्ञायाःप्रज्ञयोःप्रज्ञानाम्
सप्तमीप्रज्ञायाम्प्रज्ञयोःप्रज्ञासु
सम्बोधनहे प्रज्ञेहे प्रज्ञेहे प्रज्ञाः

अर्थ: बुद्धिमान, मेधावी, विद्वान्
संस्कृत: पर्याय: बुद्धि, मनीषा, धिषणा, धी, शेमुषी

📚 अमरकोश में:
• बुद्धि के नाम (१.५.१) — पर्याय: बुद्धि, मनीषा, धिषणा, धी, शेमुषी, मति, प्रेक्षा, उपलब्धि, चित्, संविद्
• ज्ञानवती (२.६.१२) — पर्याय: प्राज्ञी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें