🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:06:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रणयमय (पुंलिङ्ग)

प्रणय (प्रेम स्नेह, चव) + मय (एक दानव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रणयमयःप्रणयमयौप्रणयमयाः
द्वितीयाप्रणयमयम्प्रणयमयौप्रणयमयान्
तृतीयाप्रणयमयेनप्रणयमयाभ्याम्प्रणयमयैः
चतुर्थीप्रणयमयायप्रणयमयाभ्याम्प्रणयमयेभ्यः
पञ्चमीप्रणयमयात् / प्रणयमयाद्प्रणयमयाभ्याम्प्रणयमयेभ्यः
षष्ठीप्रणयमयस्यप्रणयमययोःप्रणयमयानाम्
सप्तमीप्रणयमयेप्रणयमययोःप्रणयमयेषु
सम्बोधनहे प्रणयमयहे प्रणयमयौहे प्रणयमयाः

अर्थ: प्रणय (प्रेम स्नेह, चव) + मय (एक दानव)
English: full of confidence, Jātakam.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रणयमय (नपुंसकलिङ्ग)

प्रणय (प्रेम स्नेह, चव) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रणयमयम्प्रणयमयेप्रणयमयानि
द्वितीयाप्रणयमयम्प्रणयमयेप्रणयमयानि
तृतीयाप्रणयमयेनप्रणयमयाभ्याम्प्रणयमयैः
चतुर्थीप्रणयमयायप्रणयमयाभ्याम्प्रणयमयेभ्यः
पञ्चमीप्रणयमयात् / प्रणयमयाद्प्रणयमयाभ्याम्प्रणयमयेभ्यः
षष्ठीप्रणयमयस्यप्रणयमययोःप्रणयमयानाम्
सप्तमीप्रणयमयेप्रणयमययोःप्रणयमयेषु
सम्बोधनहे प्रणयमयहे प्रणयमयेहे प्रणयमयानि

अर्थ: प्रणय (प्रेम स्नेह, चव) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)
English: full of confidence, Jātakam.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें