🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:41:00 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रणेय (पुंलिङ्ग)

पथप्रदर्शन किये जने योग्य, नेतृत्व दिये जाने योग्य, शिक्षणीय, विनम्र, विनीत, आज्ञाकारी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रणेयःप्रणेयौप्रणेयाः
द्वितीयाप्रणेयम्प्रणेयौप्रणेयान्
तृतीयाप्रणेयेनप्रणेयाभ्याम्प्रणेयैः
चतुर्थीप्रणेयायप्रणेयाभ्याम्प्रणेयेभ्यः
पञ्चमीप्रणेयात् / प्रणेयाद्प्रणेयाभ्याम्प्रणेयेभ्यः
षष्ठीप्रणेयस्यप्रणेययोःप्रणेयानाम्
सप्तमीप्रणेयेप्रणेययोःप्रणेयेषु
सम्बोधनहे प्रणेयहे प्रणेयौहे प्रणेयाः

अर्थ: पथप्रदर्शन किये जने योग्य, नेतृत्व दिये जाने योग्य, शिक्षणीय, विनम्र, विनीत, आज्ञाकारी
संस्कृत: पर्याय: वश्य

📚 अमरकोश में:
• वश में रहने वाला (३.१.२५) — पर्याय: वश्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रणेय (नपुंसकलिङ्ग)

पथप्रदर्शन किये जने योग्य, नेतृत्व दिये जाने योग्य, शिक्षणीय, विनम्र, विनीत, आज्ञाकारी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रणेयम्प्रणेयेप्रणेयानि
द्वितीयाप्रणेयम्प्रणेयेप्रणेयानि
तृतीयाप्रणेयेनप्रणेयाभ्याम्प्रणेयैः
चतुर्थीप्रणेयायप्रणेयाभ्याम्प्रणेयेभ्यः
पञ्चमीप्रणेयात् / प्रणेयाद्प्रणेयाभ्याम्प्रणेयेभ्यः
षष्ठीप्रणेयस्यप्रणेययोःप्रणेयानाम्
सप्तमीप्रणेयेप्रणेययोःप्रणेयेषु
सम्बोधनहे प्रणेयहे प्रणेयेहे प्रणेयानि

अर्थ: पथप्रदर्शन किये जने योग्य, नेतृत्व दिये जाने योग्य, शिक्षणीय, विनम्र, विनीत, आज्ञाकारी
संस्कृत: पर्याय: वश्य

📚 अमरकोश में:
• वश में रहने वाला (३.१.२५) — पर्याय: वश्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें