🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:26:11 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रतनु (पुंलिङ्ग)

प्रकृष्टः तनुः, प्रा.स .

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रतनुःप्रतनूप्रतनवः
द्वितीयाप्रतनुम्प्रतनूप्रतनून्
तृतीयाप्रतनुनाप्रतनुभ्याम्प्रतनुभिः
चतुर्थीप्रतनवेप्रतनुभ्याम्प्रतनुभ्यः
पञ्चमीप्रतनोःप्रतनुभ्याम्प्रतनुभ्यः
षष्ठीप्रतनोःप्रतन्वोःप्रतनूनाम्
सप्तमीप्रतनौप्रतन्वोःप्रतनुषु
सम्बोधनहे प्रतनोहे प्रतनूहे प्रतनवः

अर्थ: प्रकृष्टः तनुः, प्रा.स .

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रतनु (स्त्रीलिङ्ग)

प्रकृष्टः तनुः, प्रा.स .

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रतनुःप्रतनूप्रतनवः
द्वितीयाप्रतनुम्प्रतनूप्रतनूः
तृतीयाप्रतन्वाप्रतनुभ्याम्प्रतनुभिः
चतुर्थीप्रतनवे / प्रतन्वैप्रतनुभ्याम्प्रतनुभ्यः
पञ्चमीप्रतनोः / प्रतन्वाःप्रतनुभ्याम्प्रतनुभ्यः
षष्ठीप्रतनोः / प्रतन्वाःप्रतन्वोःप्रतनूनाम्
सप्तमीप्रतनौ / प्रतन्वाम्प्रतन्वोःप्रतनुषु
सम्बोधनहे प्रतनोहे प्रतनूहे प्रतनवः

अर्थ: प्रकृष्टः तनुः, प्रा.स .

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रतनु (नपुंसकलिङ्ग)

प्रकृष्टः तनुः, प्रा.स .

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रतनुप्रतनुनीप्रतनूनि
द्वितीयाप्रतनुप्रतनुनीप्रतनूनि
तृतीयाप्रतनुनाप्रतनुभ्याम्प्रतनुभिः
चतुर्थीप्रतनुने / प्रतनवेप्रतनुभ्याम्प्रतनुभ्यः
पञ्चमीप्रतनुनः / प्रतनोःप्रतनुभ्याम्प्रतनुभ्यः
षष्ठीप्रतनुनः / प्रतनोःप्रतनुनोः / प्रतन्वोःप्रतनूनाम्
सप्तमीप्रतनुनि / प्रतनौप्रतनुनोः / प्रतन्वोःप्रतनुषु
सम्बोधनहे प्रतनु / हे प्रतनोहे प्रतनुनीहे प्रतनूनि

अर्थ: प्रकृष्टः तनुः, प्रा.स .

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें