🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:02:46 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रतर्क (पुंलिङ्ग)

अटकट, कल्पना,आनुमान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रतर्कःप्रतर्कौप्रतर्काः
द्वितीयाप्रतर्कम्प्रतर्कौप्रतर्कान्
तृतीयाप्रतर्केणप्रतर्काभ्याम्प्रतर्कैः
चतुर्थीप्रतर्कायप्रतर्काभ्याम्प्रतर्केभ्यः
पञ्चमीप्रतर्कात् / प्रतर्काद्प्रतर्काभ्याम्प्रतर्केभ्यः
षष्ठीप्रतर्कस्यप्रतर्कयोःप्रतर्काणाम्
सप्तमीप्रतर्केप्रतर्कयोःप्रतर्केषु
सम्बोधनहे प्रतर्कहे प्रतर्कौहे प्रतर्काः

अर्थ: अटकट, कल्पना,आनुमान

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें