🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:40:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रतिक (पुंलिङ्ग)

कार्षापणस्य प्रत्यादेशः" कार्षापण के मूल्य का या कार्षापण से खरीदा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रतिकःप्रतिकौप्रतिकाः
द्वितीयाप्रतिकम्प्रतिकौप्रतिकान्
तृतीयाप्रतिकेनप्रतिकाभ्याम्प्रतिकैः
चतुर्थीप्रतिकायप्रतिकाभ्याम्प्रतिकेभ्यः
पञ्चमीप्रतिकात् / प्रतिकाद्प्रतिकाभ्याम्प्रतिकेभ्यः
षष्ठीप्रतिकस्यप्रतिकयोःप्रतिकानाम्
सप्तमीप्रतिकेप्रतिकयोःप्रतिकेषु
सम्बोधनहे प्रतिकहे प्रतिकौहे प्रतिकाः

अर्थ: कार्षापणस्य प्रत्यादेशः" कार्षापण के मूल्य का या कार्षापण से खरीदा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रतिक (नपुंसकलिङ्ग)

कार्षापणस्य प्रत्यादेशः" कार्षापण के मूल्य का या कार्षापण से खरीदा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रतिकम्प्रतिकेप्रतिकानि
द्वितीयाप्रतिकम्प्रतिकेप्रतिकानि
तृतीयाप्रतिकेनप्रतिकाभ्याम्प्रतिकैः
चतुर्थीप्रतिकायप्रतिकाभ्याम्प्रतिकेभ्यः
पञ्चमीप्रतिकात् / प्रतिकाद्प्रतिकाभ्याम्प्रतिकेभ्यः
षष्ठीप्रतिकस्यप्रतिकयोःप्रतिकानाम्
सप्तमीप्रतिकेप्रतिकयोःप्रतिकेषु
सम्बोधनहे प्रतिकहे प्रतिकेहे प्रतिकानि

अर्थ: कार्षापणस्य प्रत्यादेशः" कार्षापण के मूल्य का या कार्षापण से खरीदा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें