🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:45:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रतिगत (पुंलिङ्ग)

अआगे या पीछे उड़ान भरना, इधर उधर चक्कर काटना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रतिगतःप्रतिगतौप्रतिगताः
द्वितीयाप्रतिगतम्प्रतिगतौप्रतिगतान्
तृतीयाप्रतिगतेनप्रतिगताभ्याम्प्रतिगतैः
चतुर्थीप्रतिगतायप्रतिगताभ्याम्प्रतिगतेभ्यः
पञ्चमीप्रतिगतात् / प्रतिगताद्प्रतिगताभ्याम्प्रतिगतेभ्यः
षष्ठीप्रतिगतस्यप्रतिगतयोःप्रतिगतानाम्
सप्तमीप्रतिगतेप्रतिगतयोःप्रतिगतेषु
सम्बोधनहे प्रतिगतहे प्रतिगतौहे प्रतिगताः

अर्थ: अआगे या पीछे उड़ान भरना, इधर उधर चक्कर काटना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रतिगत (नपुंसकलिङ्ग)

अआगे या पीछे उड़ान भरना, इधर उधर चक्कर काटना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रतिगतम्प्रतिगतेप्रतिगतानि
द्वितीयाप्रतिगतम्प्रतिगतेप्रतिगतानि
तृतीयाप्रतिगतेनप्रतिगताभ्याम्प्रतिगतैः
चतुर्थीप्रतिगतायप्रतिगताभ्याम्प्रतिगतेभ्यः
पञ्चमीप्रतिगतात् / प्रतिगताद्प्रतिगताभ्याम्प्रतिगतेभ्यः
षष्ठीप्रतिगतस्यप्रतिगतयोःप्रतिगतानाम्
सप्तमीप्रतिगतेप्रतिगतयोःप्रतिगतेषु
सम्बोधनहे प्रतिगतहे प्रतिगतेहे प्रतिगतानि

अर्थ: अआगे या पीछे उड़ान भरना, इधर उधर चक्कर काटना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें