🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:28:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रतिघ (पुंलिङ्ग)

विरोध, मुकाबला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रतिघःप्रतिघौप्रतिघाः
द्वितीयाप्रतिघम्प्रतिघौप्रतिघान्
तृतीयाप्रतिघेनप्रतिघाभ्याम्प्रतिघैः
चतुर्थीप्रतिघायप्रतिघाभ्याम्प्रतिघेभ्यः
पञ्चमीप्रतिघात् / प्रतिघाद्प्रतिघाभ्याम्प्रतिघेभ्यः
षष्ठीप्रतिघस्यप्रतिघयोःप्रतिघानाम्
सप्तमीप्रतिघेप्रतिघयोःप्रतिघेषु
सम्बोधनहे प्रतिघहे प्रतिघौहे प्रतिघाः

अर्थ: विरोध, मुकाबला
संस्कृत: पर्याय: कोप, क्रोध, अमर्ष, रोष, रुट्

📚 अमरकोश में:
• क्रोध के नाम (१.७.२७) — पर्याय: कोप, क्रोध, अमर्ष, रोष, रुष्, क्रुध्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें