🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:16:03 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रतिनव (पुंलिङ्ग)

नूतन, युवा, ताजा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रतिनवःप्रतिनवौप्रतिनवाः
द्वितीयाप्रतिनवम्प्रतिनवौप्रतिनवान्
तृतीयाप्रतिनवेनप्रतिनवाभ्याम्प्रतिनवैः
चतुर्थीप्रतिनवायप्रतिनवाभ्याम्प्रतिनवेभ्यः
पञ्चमीप्रतिनवात् / प्रतिनवाद्प्रतिनवाभ्याम्प्रतिनवेभ्यः
षष्ठीप्रतिनवस्यप्रतिनवयोःप्रतिनवानाम्
सप्तमीप्रतिनवेप्रतिनवयोःप्रतिनवेषु
सम्बोधनहे प्रतिनवहे प्रतिनवौहे प्रतिनवाः

अर्थ: नूतन, युवा, ताजा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रतिनव (नपुंसकलिङ्ग)

नूतन, युवा, ताजा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रतिनवम्प्रतिनवेप्रतिनवानि
द्वितीयाप्रतिनवम्प्रतिनवेप्रतिनवानि
तृतीयाप्रतिनवेनप्रतिनवाभ्याम्प्रतिनवैः
चतुर्थीप्रतिनवायप्रतिनवाभ्याम्प्रतिनवेभ्यः
पञ्चमीप्रतिनवात् / प्रतिनवाद्प्रतिनवाभ्याम्प्रतिनवेभ्यः
षष्ठीप्रतिनवस्यप्रतिनवयोःप्रतिनवानाम्
सप्तमीप्रतिनवेप्रतिनवयोःप्रतिनवेषु
सम्बोधनहे प्रतिनवहे प्रतिनवेहे प्रतिनवानि

अर्थ: नूतन, युवा, ताजा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬