🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:48:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रतिमा (स्त्रीलिङ्ग)

प्रतिबिंब, समानता, प्रतिमा, आकृति, बुत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रतिमाप्रतिमेप्रतिमाः
द्वितीयाप्रतिमाम्प्रतिमेप्रतिमाः
तृतीयाप्रतिमयाप्रतिमाभ्याम्प्रतिमाभिः
चतुर्थीप्रतिमायैप्रतिमाभ्याम्प्रतिमाभ्यः
पञ्चमीप्रतिमायाःप्रतिमाभ्याम्प्रतिमाभ्यः
षष्ठीप्रतिमायाःप्रतिमयोःप्रतिमानाम्
सप्तमीप्रतिमायाम्प्रतिमयोःप्रतिमासु
सम्बोधनहे प्रतिमेहे प्रतिमेहे प्रतिमाः

अर्थ: प्रतिबिंब, समानता, प्रतिमा, आकृति, बुत
संस्कृत: पर्याय: प्रतिमान, प्रतिबिम्ब, प्रतियातना, प्रतिच्छाया, प्रतिकृति

📚 अमरकोश में:
• मूर्ति/प्रतिमा (२.१०.३६) — पर्याय: प्रतिमान, प्रतिबिम्ब, प्रतियातना, प्रतिच्छाया, प्रतिकृति, अर्चा, प्रतिनिधि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें