🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:27:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रत्न (पुंलिङ्ग)

पुराना, प्राचीन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रत्नःप्रत्नौप्रत्नाः
द्वितीयाप्रत्नम्प्रत्नौप्रत्नान्
तृतीयाप्रत्नेनप्रत्नाभ्याम्प्रत्नैः
चतुर्थीप्रत्नायप्रत्नाभ्याम्प्रत्नेभ्यः
पञ्चमीप्रत्नात् / प्रत्नाद्प्रत्नाभ्याम्प्रत्नेभ्यः
षष्ठीप्रत्नस्यप्रत्नयोःप्रत्नानाम्
सप्तमीप्रत्नेप्रत्नयोःप्रत्नेषु
सम्बोधनहे प्रत्नहे प्रत्नौहे प्रत्नाः

अर्थ: पुराना, प्राचीन
संस्कृत: पर्याय: पुराण, प्रतन, पुरातन, चिरन्तन

📚 अमरकोश में:
• पुराना (३.१.७६) — पर्याय: पुराण, प्रतन, पुरातन, चिरन्तन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रत्न (नपुंसकलिङ्ग)

पुराना, प्राचीन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रत्नम्प्रत्नेप्रत्नानि
द्वितीयाप्रत्नम्प्रत्नेप्रत्नानि
तृतीयाप्रत्नेनप्रत्नाभ्याम्प्रत्नैः
चतुर्थीप्रत्नायप्रत्नाभ्याम्प्रत्नेभ्यः
पञ्चमीप्रत्नात् / प्रत्नाद्प्रत्नाभ्याम्प्रत्नेभ्यः
षष्ठीप्रत्नस्यप्रत्नयोःप्रत्नानाम्
सप्तमीप्रत्नेप्रत्नयोःप्रत्नेषु
सम्बोधनहे प्रत्नहे प्रत्नेहे प्रत्नानि

अर्थ: पुराना, प्राचीन
संस्कृत: पर्याय: पुराण, प्रतन, पुरातन, चिरन्तन

📚 अमरकोश में:
• पुराना (३.१.७६) — पर्याय: पुराण, प्रतन, पुरातन, चिरन्तन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें