🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:24:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रत्ययिन् (पुंलिङ्ग)

निर्भर करने वाला, विश्वास करने वाला, भरोसा रखने वाला

🔎 आपका लिखा रूप प्रत्ययी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रत्ययीप्रत्ययिनौप्रत्ययिनः
द्वितीयाप्रत्ययिनम्प्रत्ययिनौप्रत्ययिनः
तृतीयाप्रत्ययिनाप्रत्ययिभ्याम्प्रत्ययिभिः
चतुर्थीप्रत्ययिनेप्रत्ययिभ्याम्प्रत्ययिभ्यः
पञ्चमीप्रत्ययिनःप्रत्ययिभ्याम्प्रत्ययिभ्यः
षष्ठीप्रत्ययिनःप्रत्ययिनोःप्रत्ययिनाम्
सप्तमीप्रत्ययिनिप्रत्ययिनोःप्रत्ययिषु
सम्बोधनहे प्रत्ययिन्हे प्रत्ययिनौहे प्रत्ययिनः

अर्थ: निर्भर करने वाला, विश्वास करने वाला, भरोसा रखने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रत्ययिन् (स्त्रीलिङ्ग)

निर्भर करने वाला, विश्वास करने वाला, भरोसा रखने वाला

🔎 आपका लिखा रूप प्रत्ययी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रत्ययीप्रत्ययिनौप्रत्ययिनः
द्वितीयाप्रत्ययिनम्प्रत्ययिनौप्रत्ययिनः
तृतीयाप्रत्ययिनाप्रत्ययिभ्याम्प्रत्ययिभिः
चतुर्थीप्रत्ययिनेप्रत्ययिभ्याम्प्रत्ययिभ्यः
पञ्चमीप्रत्ययिनःप्रत्ययिभ्याम्प्रत्ययिभ्यः
षष्ठीप्रत्ययिनःप्रत्ययिनोःप्रत्ययिनाम्
सप्तमीप्रत्ययिनिप्रत्ययिनोःप्रत्ययिषु
सम्बोधनहे प्रत्ययिन्हे प्रत्ययिनौहे प्रत्ययिनः

अर्थ: निर्भर करने वाला, विश्वास करने वाला, भरोसा रखने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें