🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:23:41 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रत्यूढ (पुंलिङ्ग)

प्रत्याख्यात्म् अस्वीकृत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रत्यूढःप्रत्यूढौप्रत्यूढाः
द्वितीयाप्रत्यूढम्प्रत्यूढौप्रत्यूढान्
तृतीयाप्रत्यूढेनप्रत्यूढाभ्याम्प्रत्यूढैः
चतुर्थीप्रत्यूढायप्रत्यूढाभ्याम्प्रत्यूढेभ्यः
पञ्चमीप्रत्यूढात् / प्रत्यूढाद्प्रत्यूढाभ्याम्प्रत्यूढेभ्यः
षष्ठीप्रत्यूढस्यप्रत्यूढयोःप्रत्यूढानाम्
सप्तमीप्रत्यूढेप्रत्यूढयोःप्रत्यूढेषु
सम्बोधनहे प्रत्यूढहे प्रत्यूढौहे प्रत्यूढाः

अर्थ: प्रत्याख्यात्म् अस्वीकृत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रत्यूढ (नपुंसकलिङ्ग)

प्रत्याख्यात्म् अस्वीकृत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रत्यूढम्प्रत्यूढेप्रत्यूढानि
द्वितीयाप्रत्यूढम्प्रत्यूढेप्रत्यूढानि
तृतीयाप्रत्यूढेनप्रत्यूढाभ्याम्प्रत्यूढैः
चतुर्थीप्रत्यूढायप्रत्यूढाभ्याम्प्रत्यूढेभ्यः
पञ्चमीप्रत्यूढात् / प्रत्यूढाद्प्रत्यूढाभ्याम्प्रत्यूढेभ्यः
षष्ठीप्रत्यूढस्यप्रत्यूढयोःप्रत्यूढानाम्
सप्तमीप्रत्यूढेप्रत्यूढयोःप्रत्यूढेषु
सम्बोधनहे प्रत्यूढहे प्रत्यूढेहे प्रत्यूढानि

अर्थ: प्रत्याख्यात्म् अस्वीकृत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬