🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:13:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रथापह (पुंलिङ्ग)

प्रथा (ख्याति, प्रसिद्धि) + अपह (दूर हटाना, दूर करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रथापहःप्रथापहौप्रथापहाः
द्वितीयाप्रथापहम्प्रथापहौप्रथापहान्
तृतीयाप्रथापहेनप्रथापहाभ्याम्प्रथापहैः
चतुर्थीप्रथापहायप्रथापहाभ्याम्प्रथापहेभ्यः
पञ्चमीप्रथापहात् / प्रथापहाद्प्रथापहाभ्याम्प्रथापहेभ्यः
षष्ठीप्रथापहस्यप्रथापहयोःप्रथापहानाम्
सप्तमीप्रथापहेप्रथापहयोःप्रथापहेषु
सम्बोधनहे प्रथापहहे प्रथापहौहे प्रथापहाः

अर्थ: प्रथा (ख्याति, प्रसिद्धि) + अपह (दूर हटाना, दूर करना)
English: , destroying fame, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रथापह (नपुंसकलिङ्ग)

प्रथा (ख्याति, प्रसिद्धि) + अपह (दूर हटाना, दूर करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रथापहम्प्रथापहेप्रथापहानि
द्वितीयाप्रथापहम्प्रथापहेप्रथापहानि
तृतीयाप्रथापहेनप्रथापहाभ्याम्प्रथापहैः
चतुर्थीप्रथापहायप्रथापहाभ्याम्प्रथापहेभ्यः
पञ्चमीप्रथापहात् / प्रथापहाद्प्रथापहाभ्याम्प्रथापहेभ्यः
षष्ठीप्रथापहस्यप्रथापहयोःप्रथापहानाम्
सप्तमीप्रथापहेप्रथापहयोःप्रथापहेषु
सम्बोधनहे प्रथापहहे प्रथापहेहे प्रथापहानि

अर्थ: प्रथा (ख्याति, प्रसिद्धि) + अपह (दूर हटाना, दूर करना)
English: , destroying fame, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें