🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:44:24 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रधावन (पुंलिङ्ग)

वायु, हवा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रधावनःप्रधावनौप्रधावनाः
द्वितीयाप्रधावनम्प्रधावनौप्रधावनान्
तृतीयाप्रधावनेनप्रधावनाभ्याम्प्रधावनैः
चतुर्थीप्रधावनायप्रधावनाभ्याम्प्रधावनेभ्यः
पञ्चमीप्रधावनात् / प्रधावनाद्प्रधावनाभ्याम्प्रधावनेभ्यः
षष्ठीप्रधावनस्यप्रधावनयोःप्रधावनानाम्
सप्तमीप्रधावनेप्रधावनयोःप्रधावनेषु
सम्बोधनहे प्रधावनहे प्रधावनौहे प्रधावनाः

अर्थ: वायु, हवा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रधावन (नपुंसकलिङ्ग)

रगड़ देना, धो देना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रधावनम्प्रधावनेप्रधावनानि
द्वितीयाप्रधावनम्प्रधावनेप्रधावनानि
तृतीयाप्रधावनेनप्रधावनाभ्याम्प्रधावनैः
चतुर्थीप्रधावनायप्रधावनाभ्याम्प्रधावनेभ्यः
पञ्चमीप्रधावनात् / प्रधावनाद्प्रधावनाभ्याम्प्रधावनेभ्यः
षष्ठीप्रधावनस्यप्रधावनयोःप्रधावनानाम्
सप्तमीप्रधावनेप्रधावनयोःप्रधावनेषु
सम्बोधनहे प्रधावनहे प्रधावनेहे प्रधावनानि

अर्थ: रगड़ देना, धो देना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें