🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:10:05 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रपाणीय (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रपाणीयःप्रपाणीयौप्रपाणीयाः
द्वितीयाप्रपाणीयम्प्रपाणीयौप्रपाणीयान्
तृतीयाप्रपाणीयेनप्रपाणीयाभ्याम्प्रपाणीयैः
चतुर्थीप्रपाणीयायप्रपाणीयाभ्याम्प्रपाणीयेभ्यः
पञ्चमीप्रपाणीयात् / प्रपाणीयाद्प्रपाणीयाभ्याम्प्रपाणीयेभ्यः
षष्ठीप्रपाणीयस्यप्रपाणीययोःप्रपाणीयानाम्
सप्तमीप्रपाणीयेप्रपाणीययोःप्रपाणीयेषु
सम्बोधनहे प्रपाणीयहे प्रपाणीयौहे प्रपाणीयाः

अर्थ: —
English: to be drunk, drinkable, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रपाणीय (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रपाणीयम्प्रपाणीयेप्रपाणीयानि
द्वितीयाप्रपाणीयम्प्रपाणीयेप्रपाणीयानि
तृतीयाप्रपाणीयेनप्रपाणीयाभ्याम्प्रपाणीयैः
चतुर्थीप्रपाणीयायप्रपाणीयाभ्याम्प्रपाणीयेभ्यः
पञ्चमीप्रपाणीयात् / प्रपाणीयाद्प्रपाणीयाभ्याम्प्रपाणीयेभ्यः
षष्ठीप्रपाणीयस्यप्रपाणीययोःप्रपाणीयानाम्
सप्तमीप्रपाणीयेप्रपाणीययोःप्रपाणीयेषु
सम्बोधनहे प्रपाणीयहे प्रपाणीयेहे प्रपाणीयानि

अर्थ: —
English: to be drunk, drinkable, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬