🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:57:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रबाल (पुंलिङ्ग)

कोंपल, अंकुर, किसलय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रबालःप्रबालौप्रबालाः
द्वितीयाप्रबालम्प्रबालौप्रबालान्
तृतीयाप्रबालेनप्रबालाभ्याम्प्रबालैः
चतुर्थीप्रबालायप्रबालाभ्याम्प्रबालेभ्यः
पञ्चमीप्रबालात् / प्रबालाद्प्रबालाभ्याम्प्रबालेभ्यः
षष्ठीप्रबालस्यप्रबालयोःप्रबालानाम्
सप्तमीप्रबालेप्रबालयोःप्रबालेषु
सम्बोधनहे प्रबालहे प्रबालौहे प्रबालाः

अर्थ: कोंपल, अंकुर, किसलय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रबाल (नपुंसकलिङ्ग)

कोंपल, अंकुर, किसलय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रबालम्प्रबालेप्रबालानि
द्वितीयाप्रबालम्प्रबालेप्रबालानि
तृतीयाप्रबालेनप्रबालाभ्याम्प्रबालैः
चतुर्थीप्रबालायप्रबालाभ्याम्प्रबालेभ्यः
पञ्चमीप्रबालात् / प्रबालाद्प्रबालाभ्याम्प्रबालेभ्यः
षष्ठीप्रबालस्यप्रबालयोःप्रबालानाम्
सप्तमीप्रबालेप्रबालयोःप्रबालेषु
सम्बोधनहे प्रबालहे प्रबालेहे प्रबालानि

अर्थ: कोंपल, अंकुर, किसलय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें