🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:09:15 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रबोधन (पुंलिङ्ग)

जागरण, जागना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रबोधनःप्रबोधनौप्रबोधनाः
द्वितीयाप्रबोधनम्प्रबोधनौप्रबोधनान्
तृतीयाप्रबोधनेनप्रबोधनाभ्याम्प्रबोधनैः
चतुर्थीप्रबोधनायप्रबोधनाभ्याम्प्रबोधनेभ्यः
पञ्चमीप्रबोधनात् / प्रबोधनाद्प्रबोधनाभ्याम्प्रबोधनेभ्यः
षष्ठीप्रबोधनस्यप्रबोधनयोःप्रबोधनानाम्
सप्तमीप्रबोधनेप्रबोधनयोःप्रबोधनेषु
सम्बोधनहे प्रबोधनहे प्रबोधनौहे प्रबोधनाः

अर्थ: जागरण, जागना
संस्कृत: पर्याय: अनुबोध

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रबोधन (नपुंसकलिङ्ग)

जागरण, जागना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रबोधनम्प्रबोधनेप्रबोधनानि
द्वितीयाप्रबोधनम्प्रबोधनेप्रबोधनानि
तृतीयाप्रबोधनेनप्रबोधनाभ्याम्प्रबोधनैः
चतुर्थीप्रबोधनायप्रबोधनाभ्याम्प्रबोधनेभ्यः
पञ्चमीप्रबोधनात् / प्रबोधनाद्प्रबोधनाभ्याम्प्रबोधनेभ्यः
षष्ठीप्रबोधनस्यप्रबोधनयोःप्रबोधनानाम्
सप्तमीप्रबोधनेप्रबोधनयोःप्रबोधनेषु
सम्बोधनहे प्रबोधनहे प्रबोधनेहे प्रबोधनानि

अर्थ: जागरण, जागना
संस्कृत: पर्याय: अनुबोध

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬