🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:27:23 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रभूत (पुंलिङ्ग)

उद्भूत, उत्पन्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रभूतःप्रभूतौप्रभूताः
द्वितीयाप्रभूतम्प्रभूतौप्रभूतान्
तृतीयाप्रभूतेनप्रभूताभ्याम्प्रभूतैः
चतुर्थीप्रभूतायप्रभूताभ्याम्प्रभूतेभ्यः
पञ्चमीप्रभूतात् / प्रभूताद्प्रभूताभ्याम्प्रभूतेभ्यः
षष्ठीप्रभूतस्यप्रभूतयोःप्रभूतानाम्
सप्तमीप्रभूतेप्रभूतयोःप्रभूतेषु
सम्बोधनहे प्रभूतहे प्रभूतौहे प्रभूताः

अर्थ: उद्भूत, उत्पन्न
संस्कृत: पर्याय: प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल, बहु

📚 अमरकोश में:
• बहुत/प्रचुर (३.१.६२) — पर्याय: प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल, बहु, पुरुहू, पुरु, भूयिष्ठ, स्फार, भूयस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रभूत (नपुंसकलिङ्ग)

उद्भूत, उत्पन्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रभूतम्प्रभूतेप्रभूतानि
द्वितीयाप्रभूतम्प्रभूतेप्रभूतानि
तृतीयाप्रभूतेनप्रभूताभ्याम्प्रभूतैः
चतुर्थीप्रभूतायप्रभूताभ्याम्प्रभूतेभ्यः
पञ्चमीप्रभूतात् / प्रभूताद्प्रभूताभ्याम्प्रभूतेभ्यः
षष्ठीप्रभूतस्यप्रभूतयोःप्रभूतानाम्
सप्तमीप्रभूतेप्रभूतयोःप्रभूतेषु
सम्बोधनहे प्रभूतहे प्रभूतेहे प्रभूतानि

अर्थ: उद्भूत, उत्पन्न
संस्कृत: पर्याय: प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल, बहु

📚 अमरकोश में:
• बहुत/प्रचुर (३.१.६२) — पर्याय: प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल, बहु, पुरुहू, पुरु, भूयिष्ठ, स्फार, भूयस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें