🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:22:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रमद (पुंलिङ्ग)

- प्रकृष्टो मदो यस्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रमदःप्रमदौप्रमदाः
द्वितीयाप्रमदम्प्रमदौप्रमदान्
तृतीयाप्रमदेनप्रमदाभ्याम्प्रमदैः
चतुर्थीप्रमदायप्रमदाभ्याम्प्रमदेभ्यः
पञ्चमीप्रमदात् / प्रमदाद्प्रमदाभ्याम्प्रमदेभ्यः
षष्ठीप्रमदस्यप्रमदयोःप्रमदानाम्
सप्तमीप्रमदेप्रमदयोःप्रमदेषु
सम्बोधनहे प्रमदहे प्रमदौहे प्रमदाः

अर्थ: - प्रकृष्टो मदो यस्य
संस्कृत: पर्याय: मुद्, प्रीति, हर्ष, प्रमोद, आमोद

📚 अमरकोश में:
• आनन्द के नाम (१.४.२६) — पर्याय: मुद्, प्रीति, हर्ष, प्रमोद, आमोद, सम्मद, आनन्दथु, आनन्द, शर्म, शात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रमद (नपुंसकलिङ्ग)

- प्रकृष्टो मदो यस्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रमदम्प्रमदेप्रमदानि
द्वितीयाप्रमदम्प्रमदेप्रमदानि
तृतीयाप्रमदेनप्रमदाभ्याम्प्रमदैः
चतुर्थीप्रमदायप्रमदाभ्याम्प्रमदेभ्यः
पञ्चमीप्रमदात् / प्रमदाद्प्रमदाभ्याम्प्रमदेभ्यः
षष्ठीप्रमदस्यप्रमदयोःप्रमदानाम्
सप्तमीप्रमदेप्रमदयोःप्रमदेषु
सम्बोधनहे प्रमदहे प्रमदेहे प्रमदानि

अर्थ: - प्रकृष्टो मदो यस्य
संस्कृत: पर्याय: मुद्, प्रीति, हर्ष, प्रमोद, आमोद

📚 अमरकोश में:
• आनन्द के नाम (१.४.२६) — पर्याय: मुद्, प्रीति, हर्ष, प्रमोद, आमोद, सम्मद, आनन्दथु, आनन्द, शर्म, शात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें