🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:43:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रमनस् (पुंलिङ्ग)

खुश, हर्षयुत, प्रसन्न, आनन्दित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रमनाःप्रमनसौप्रमनसः
द्वितीयाप्रमनसम्प्रमनसौप्रमनसः
तृतीयाप्रमनसाप्रमनोभ्याम्प्रमनोभिः
चतुर्थीप्रमनसेप्रमनोभ्याम्प्रमनोभ्यः
पञ्चमीप्रमनसःप्रमनोभ्याम्प्रमनोभ्यः
षष्ठीप्रमनसःप्रमनसोःप्रमनसाम्
सप्तमीप्रमनसिप्रमनसोःप्रमनस्सु / प्रमनःसु
सम्बोधनहे प्रमनःहे प्रमनसौहे प्रमनसः

अर्थ: खुश, हर्षयुत, प्रसन्न, आनन्दित
संस्कृत: पर्याय: हर्षमाण, विकुर्वाण, हृष्टमानस

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रमनस् (स्त्रीलिङ्ग)

खुश, हर्षयुत, प्रसन्न, आनन्दित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रमनाःप्रमनसौप्रमनसः
द्वितीयाप्रमनसम्प्रमनसौप्रमनसः
तृतीयाप्रमनसाप्रमनोभ्याम्प्रमनोभिः
चतुर्थीप्रमनसेप्रमनोभ्याम्प्रमनोभ्यः
पञ्चमीप्रमनसःप्रमनोभ्याम्प्रमनोभ्यः
षष्ठीप्रमनसःप्रमनसोःप्रमनसाम्
सप्तमीप्रमनसिप्रमनसोःप्रमनस्सु / प्रमनःसु
सम्बोधनहे प्रमनःहे प्रमनसौहे प्रमनसः

अर्थ: खुश, हर्षयुत, प्रसन्न, आनन्दित
संस्कृत: पर्याय: हर्षमाण, विकुर्वाण, हृष्टमानस

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रमनस् (नपुंसकलिङ्ग)

खुश, हर्षयुत, प्रसन्न, आनन्दित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रमनःप्रमनसीप्रमनांसि
द्वितीयाप्रमनःप्रमनसीप्रमनांसि
तृतीयाप्रमनसाप्रमनोभ्याम्प्रमनोभिः
चतुर्थीप्रमनसेप्रमनोभ्याम्प्रमनोभ्यः
पञ्चमीप्रमनसःप्रमनोभ्याम्प्रमनोभ्यः
षष्ठीप्रमनसःप्रमनसोःप्रमनसाम्
सप्तमीप्रमनसिप्रमनसोःप्रमनस्सु / प्रमनःसु
सम्बोधनहे प्रमनःहे प्रमनसीहे प्रमनांसि

अर्थ: खुश, हर्षयुत, प्रसन्न, आनन्दित
संस्कृत: पर्याय: हर्षमाण, विकुर्वाण, हृष्टमानस

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें