🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:38:12 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रमाता (स्त्रीलिङ्ग)

प्रतिबोध, प्रत्यक्षज्ञान

🔎 आपका लिखा रूप प्रमाता = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रमाताप्रमातेप्रमाताः
द्वितीयाप्रमाताम्प्रमातेप्रमाताः
तृतीयाप्रमातयाप्रमाताभ्याम्प्रमाताभिः
चतुर्थीप्रमातायैप्रमाताभ्याम्प्रमाताभ्यः
पञ्चमीप्रमातायाःप्रमाताभ्याम्प्रमाताभ्यः
षष्ठीप्रमातायाःप्रमातयोःप्रमातानाम्
सप्तमीप्रमातायाम्प्रमातयोःप्रमातासु
सम्बोधनहे प्रमातेहे प्रमातेहे प्रमाताः

अर्थ: प्रतिबोध, प्रत्यक्षज्ञान

📚 अमरकोश में:
• प्रमाण (३.३.६०) — पर्याय: कारण, मर्यादा, शास्त्र, परिमाण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मात् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप प्रमाता = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामान्मान्तौमान्तः
द्वितीयामान्तम्मान्तौमातः
तृतीयामातामाद्भ्याम्माद्भिः
चतुर्थीमातेमाद्भ्याम्माद्भ्यः
पञ्चमीमातःमाद्भ्याम्माद्भ्यः
षष्ठीमातःमातोःमाताम्
सप्तमीमातिमातोःमात्सु
सम्बोधनहे मान्हे मान्तौहे मान्तः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें