🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:46:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रमीत (पुंलिङ्ग)

मरा हुआ, मृतक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रमीतःप्रमीतौप्रमीताः
द्वितीयाप्रमीतम्प्रमीतौप्रमीतान्
तृतीयाप्रमीतेनप्रमीताभ्याम्प्रमीतैः
चतुर्थीप्रमीतायप्रमीताभ्याम्प्रमीतेभ्यः
पञ्चमीप्रमीतात् / प्रमीताद्प्रमीताभ्याम्प्रमीतेभ्यः
षष्ठीप्रमीतस्यप्रमीतयोःप्रमीतानाम्
सप्तमीप्रमीतेप्रमीतयोःप्रमीतेषु
सम्बोधनहे प्रमीतहे प्रमीतौहे प्रमीताः

अर्थ: मरा हुआ, मृतक
संस्कृत: पर्याय: उपसम्पन्न, प्रोक्षित

📚 अमरकोश में:
• यज्ञ में अर्पित पशु (२.७.२८) — पर्याय: उपसम्पन्न, प्रोक्षित
• मरा हुआ (२.८.११७) — पर्याय: परासु, प्राप्तपंचत्व, परेत, प्रेत, संस्थित, मृत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रमीत (नपुंसकलिङ्ग)

मरा हुआ, मृतक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रमीतम्प्रमीतेप्रमीतानि
द्वितीयाप्रमीतम्प्रमीतेप्रमीतानि
तृतीयाप्रमीतेनप्रमीताभ्याम्प्रमीतैः
चतुर्थीप्रमीतायप्रमीताभ्याम्प्रमीतेभ्यः
पञ्चमीप्रमीतात् / प्रमीताद्प्रमीताभ्याम्प्रमीतेभ्यः
षष्ठीप्रमीतस्यप्रमीतयोःप्रमीतानाम्
सप्तमीप्रमीतेप्रमीतयोःप्रमीतेषु
सम्बोधनहे प्रमीतहे प्रमीतेहे प्रमीतानि

अर्थ: मरा हुआ, मृतक
संस्कृत: पर्याय: उपसम्पन्न, प्रोक्षित

📚 अमरकोश में:
• यज्ञ में अर्पित पशु (२.७.२८) — पर्याय: उपसम्पन्न, प्रोक्षित
• मरा हुआ (२.८.११७) — पर्याय: परासु, प्राप्तपंचत्व, परेत, प्रेत, संस्थित, मृत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें