🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:27:45 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रमोदक (पुंलिङ्ग)

प्रमा (सही भाव, विशुद्ध ज्ञान) + उदक (पानी, जल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रमोदकःप्रमोदकौप्रमोदकाः
द्वितीयाप्रमोदकम्प्रमोदकौप्रमोदकान्
तृतीयाप्रमोदकेनप्रमोदकाभ्याम्प्रमोदकैः
चतुर्थीप्रमोदकायप्रमोदकाभ्याम्प्रमोदकेभ्यः
पञ्चमीप्रमोदकात् / प्रमोदकाद्प्रमोदकाभ्याम्प्रमोदकेभ्यः
षष्ठीप्रमोदकस्यप्रमोदकयोःप्रमोदकानाम्
सप्तमीप्रमोदकेप्रमोदकयोःप्रमोदकेषु
सम्बोधनहे प्रमोदकहे प्रमोदकौहे प्रमोदकाः

अर्थ: प्रमा (सही भाव, विशुद्ध ज्ञान) + उदक (पानी, जल)
English: a kind of rice (= षष्टिका), Suśr.; Car.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬