🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:18:06 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रमोदन (नपुंसकलिङ्ग)

आह्लादित करना आनंदित करना, प्रसन्न करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रमोदनम्प्रमोदनेप्रमोदनानि
द्वितीयाप्रमोदनम्प्रमोदनेप्रमोदनानि
तृतीयाप्रमोदनेनप्रमोदनाभ्याम्प्रमोदनैः
चतुर्थीप्रमोदनायप्रमोदनाभ्याम्प्रमोदनेभ्यः
पञ्चमीप्रमोदनात् / प्रमोदनाद्प्रमोदनाभ्याम्प्रमोदनेभ्यः
षष्ठीप्रमोदनस्यप्रमोदनयोःप्रमोदनानाम्
सप्तमीप्रमोदनेप्रमोदनयोःप्रमोदनेषु
सम्बोधनहे प्रमोदनहे प्रमोदनेहे प्रमोदनानि

अर्थ: आह्लादित करना आनंदित करना, प्रसन्न करना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रमोदन (पुंलिङ्ग)

आह्लादित करना आनंदित करना, प्रसन्न करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रमोदनःप्रमोदनौप्रमोदनाः
द्वितीयाप्रमोदनम्प्रमोदनौप्रमोदनान्
तृतीयाप्रमोदनेनप्रमोदनाभ्याम्प्रमोदनैः
चतुर्थीप्रमोदनायप्रमोदनाभ्याम्प्रमोदनेभ्यः
पञ्चमीप्रमोदनात् / प्रमोदनाद्प्रमोदनाभ्याम्प्रमोदनेभ्यः
षष्ठीप्रमोदनस्यप्रमोदनयोःप्रमोदनानाम्
सप्तमीप्रमोदनेप्रमोदनयोःप्रमोदनेषु
सम्बोधनहे प्रमोदनहे प्रमोदनौहे प्रमोदनाः

अर्थ: आह्लादित करना आनंदित करना, प्रसन्न करना
English: making glad, exhilarating, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬