🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:34:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रयाम्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रयाम्यःप्रयाम्यौप्रयाम्याः
द्वितीयाप्रयाम्यम्प्रयाम्यौप्रयाम्यान्
तृतीयाप्रयाम्येणप्रयाम्याभ्याम्प्रयाम्यैः
चतुर्थीप्रयाम्यायप्रयाम्याभ्याम्प्रयाम्येभ्यः
पञ्चमीप्रयाम्यात् / प्रयाम्याद्प्रयाम्याभ्याम्प्रयाम्येभ्यः
षष्ठीप्रयाम्यस्यप्रयाम्ययोःप्रयाम्याणाम्
सप्तमीप्रयाम्येप्रयाम्ययोःप्रयाम्येषु
सम्बोधनहे प्रयाम्यहे प्रयाम्यौहे प्रयाम्याः

अर्थ: —
English: to be checked or controlled, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रयाम्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रयाम्यम्प्रयाम्येप्रयाम्याणि
द्वितीयाप्रयाम्यम्प्रयाम्येप्रयाम्याणि
तृतीयाप्रयाम्येणप्रयाम्याभ्याम्प्रयाम्यैः
चतुर्थीप्रयाम्यायप्रयाम्याभ्याम्प्रयाम्येभ्यः
पञ्चमीप्रयाम्यात् / प्रयाम्याद्प्रयाम्याभ्याम्प्रयाम्येभ्यः
षष्ठीप्रयाम्यस्यप्रयाम्ययोःप्रयाम्याणाम्
सप्तमीप्रयाम्येप्रयाम्ययोःप्रयाम्येषु
सम्बोधनहे प्रयाम्यहे प्रयाम्येहे प्रयाम्याणि

अर्थ: —
English: to be checked or controlled, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें